Odcinki
21 lipca 2025
Językotworzenie: jak słowa tworzą nowe światy
Jak wygląda językotwórstwo od kuchni? Opowiada Jan van Steenbergen, niderlandzki lingwista, tłumacz i twórca języków sztucznych. Pasjonata języka polskiego. Rozmawiamy o tym, jak z dziecięcej zabawy można dojść do prajęzyków,...
17 lipca 2025
To nie każdy tak mówi?! Mapy słów
Jak mówisz na foliową torbę: „zrywka”, „reklamówka”, a może „siatka”? I czy u Ciebie w domu buty się zakłada… czy ubiera? W tym odcinku „Łapacza Słów” zapraszam Cię w podróż po językowej mapie Polski – nie tej z podręczników,...
13 lipca 2025
Baskijski - język znikąd?
Baskijski to „język stworzony do magii i zdrady” - tak uważał pewien XVII-wieczny inkwizytor, i choć to zdanie sprzed wieków, do niedawna mówienie euskarą - jak nazywają swój język sami Baskowie - bywało uznawane za prowokac...
4 lipca 2025
Hamlet na kozetce
Dlaczego Makbet się waha, a Hamlet myśli zbyt długo? Jak Szekspir pokazuje traumy, konflikty wewnętrzne, a nawet coś, co dziś nazwalibyśmy depresją czy zaburzeniem osobowości? I co to wszystko mówi o języku jako narzędziu, kt...
27 czerwca 2025
Uważaj, co do siebie mówisz! Język tworzy rzeczywistość
Czy język może zdradzić obniżony nastrój, zanim pojawią się objawy klinicznej depresji? Dlaczego dzieci mówią tak, jak myślą ich rodzice? Jaką rolę w tym wszystkim odgrywa… czasownik? I czy można poprawić nastrój, czytając na...
18 czerwca 2025
Mazurski: język pomiędzy
To odcinek lekko wakacyjny, pachnący jeziorami i trzcinami. W rozmowie z socjolingwistą i badaczem mazurskiej tożsamości prof. Piotrem Szatkowskim odkrywamy, czym jest mazurskość jako doświadczenie graniczne: między Niemcami ...
14 czerwca 2025
Co ty powiesz? Mój mózg już to wie!
Zapraszam na odcinek o sztuce przewidywania, czyli predykcji. To genialna funkcja naszego mózgu skracająca drogę do sensu. Dzięki niej rozumiemy zdania, zanim się skończą, kończymy cudze myśli, śmiejemy się z półsłówek i łapi...
4 czerwca 2025
Łemkowski. Język wysiedlony
Chciałabym dziś was zaprosić w językową podróż przez kulturę Łemków. Kim są? Dziś w Polsce największe ich skupiska znajdują się w Małopolsce, na Dolnym Śląsku, Warmii i Pomorzu Zachodnim. Znaleźli się tam wskutek przymusowych...
31 maja 2025
Czy język musi mieć płeć?
Czy język może sprawiać, że czujemy się bezpiecznie albo, że czujemy się pomijani? W tym odcinku z moim gościem, językoznawcą, aktywistą kolektywu Rada Języka Neutralnego, Szymonem Miśkiem przyglądamy się temu, jak język włąc...
23 maja 2025
Wszystkie twarze języka. Jak język, którym mówimy, zmienia naszą osobowość
Mówisz w wielu językach? Zastanów się, kim naprawdę jesteś. Różne języki zmieniają nasze wspomnienia, oddziałują na zasady moralne, a nawet osobowość, skłaniają do bardziej ryzykownych zachowań i emocjonalnych decyzji. Bo jęz...
10 maja 2025
Pismo bogów. Jak brzmiał język starożytnego Egiptu
Ten odcinek podcastu przeniesie nas do starożytnego Egiptu. Ale na początek - powiedzmy sobie szczerze: co wiemy o hieroglifach? Pełno i ch w popkulturze, ale wiedza większości z nas pochodzi z filmów o Indiana Jones i gier z...
4 maja 2025
Ślōnskŏ godka. Kopalnia pojęć, które giną
Zaglądamy pod powierzchnię – nie tylko ziemi, ale i języka. Czym jest śląskość? Czy godka to tylko język, czy też klucz do tożsamości? Rozmawiamy o tym, jak być Ślązakiem bez kompleksów, co to znaczy „mieć Śląsk w sobie” i dl...
28 kwietnia 2025
Imię rzeczy: jak powstają nazwy?
Co sprawia, że zwykłe słowo staje się nazwą własną? I dlaczego granica między nazwą a zwykłym wyrazem wcale nie jest taka oczywista, mimo prób jej ustalania w przepisach i słownikach? razem z prof. Magdaleną Graf zanurzam si...
14 kwietnia 2025
Przeklnij mnie!
Czy „dupa” zawsze była brzydka? Czy przekleństwa mogą podnieść morale w pracy i dlaczego czasem pomagają przetrwać ból? W tym odcinku przyglądam się przekleństwom z każdej strony – emocjonalnej, neurologicznej, społecznej i j...
4 kwietnia 2025
Między morzem a mową: język kaszubski
W tym odcinkuprzyglądam się językowi kaszubskiemu – jego unikalnemu alfabetowi, brzmieniu. Moim gościem jest specjalista od tego języka, jego nauczyciel Maciej Bańdur. Opowiada, jak się myśli i mówi po kaszubsku, co przeczyt...
25 marca 2025
Czy język ma datę urodzenia
Czy zastanawialiście się kiedyś, ile lat ma język polski? Odpowiedź może was zaskoczyć, bo języki nie mają metryczki. A czy kiedykolwiek istniał jeden język, którym mówili wszyscy Słowianie? Ba, wszyscy Europejczycy? Jak dale...
19 marca 2025
Jak mózg uczy się czytać?
Nasz mózg nie został stworzony do czytania. Ewoluował w czasach, kiedy nikt nawet nie pomyślał o literach. W tym odcinku podcastu neurobiolog profesor Katarzyna Jednoróg wyjaśnia, jak nasze mózgi musiały się dostosować, by za...
12 marca 2025
Lingwicyzm, ortoterroryzm i gramatyczny nazizm
Czym jest błąd językowy i dlaczego w Internecie tak wiele osób lubi innym zwracać uwagę na błędy. Czy to przejaw lingwicyzmu, czyli dyskryminacji językowej? Pierwotnie lingwicyzm oznaczał dominację językową w okresie kolonial...
7 marca 2025
Co mówią niemowlęta, kiedy jeszcze nic nie mówią?
Kiedy w naszym mózgu pojawia się jezyk? Zajrzyjmy w fascynujący świat wczesnych etapów nabywania mowy – a zaczyna się to jeszcze przed narodzinami! Już wtedy mózgi płodów analizują informacje dźwiękowe, ucząc się różnicowani...
2 marca 2025
Kiedy "dziękuję" nie wystarcza: lekcja retoryki w rozmowie Trump-Zełeński
Słowa przywódców często pociągają za sobą czyny o ogromnych konsekwencjach. Wpływają na to, jakie normy i wartości są uznawane za oczywiste. Jeśli liderzy zaczynają uważać poniżanie innych czy brak szacunku za coś akceptowaln...
21 lutego 2025
Dlaczego milkną języki? Władza, rynek i utracona tożsamość
Język ojczysty - kiedy słyszymy takie określenie, to przychodzi nam do głowy dbałość o język polski, prawda? Tylko… nikt w zasadzie nie zastanawia się nad tym, co to znaczy język polski - czy to ten, ogólnonarodowy, którego u...
27 stycznia 2025
Ręce pełne języka
W tym odcinku przyjrzymy się bardzo niezwykłym językom: wizualno-przestrzennym. W Polsce takim językiem jest polski język migowy. Większości – słyszącej większości - wydaje się często, że taki język to rodzaj „pokazywanki” – ...
19 stycznia 2025
Prosty jak język polski!
Czy kiedykolwiek dostaliście od urzędu pismo, z którego niemal nic nie zrozumieliście? Albo podpisaliście umowę ubezpieczeniową lub bankową w zasadzie bez czytania? Kto tego nie zrobił?! Dlaczego język urzędów musi być tak za...
5 stycznia 2025
Czy mówiliśmy kiedyś jednym językiem?
Zapraszam Was do nowej osłony - od czasu do czasu powstawać będą odcinki, które nie będą rozmowami - nazywam tę serię mono. Chciałabym w nich dzielić się z Wami moimi językowymi fascynacjami i poszukiwaniami. Tym razem zapras...