Odcinki
8 lutego 2026
Pochwała bazgrania. Dlaczego czyste książki są martwe?
To będzie historia o tym, jak pogadać z kimś, kto od pięciu wieków już nie żyje. W tym odcinku „Łapacza słów” zaglądamy do bazgrołów, dopisków, przekreśleń i emocjonalnych komentarzy dawnych czytelników zostawianych na margi...
2 stycznia 2026
Jąkanie to nie błąd. To dialekt
W radiu cisza to błąd. „Dziura w eterze”. W życiu często bierzemy ją za niepewność, brak wiedzy albo zwykły stres. Ale jest też inna cisza. Taka, która nie jest pustką, tylko walką. Dzieje się wtedy, gdy doskonale wiesz, co c...
26 grudnia 2025
Runy. Głos wykuty w kamieniu
Archeolodzy znajdują kawałek drewna z wyrytymi runami. Napięcie rośnie. Czy to starożytne zaklęcie? Prośba do Odyna o zwycięstwo? Klątwa rzucona na wrogów? Tłumaczenie brzmi: „Gyda mówi, że masz wracać do domu”. Koniec. Kropk...
21 grudnia 2025
Święta: językowa strefa zgniotu
Święta to nie tylko barszcz i pierogi. To przede wszystkim poligon językowy. Stół, przy którym spotykają się różne kody, różne pokolenia i różne wrażliwości. Czy konwenanse to gorset, który nas dusi, czy może kevlarowa kamize...
14 grudnia 2025
Podhalański. Folklor czy tożsamość?
Możesz zrobić doktorat na Uniwersytecie Warszawskim. Możesz pisać artykuły o teorii optymalności i spierać się o modele fonologiczne z naukowcami z całego świata. Możesz być perfekcyjnie dwujęzyczny i płynnie przechodzić z ak...
3 grudnia 2025
Boomerzy kontra młodzieżowe słowa, czyli czy AI zabije umiejętnosć pisania
Za chwilę poznamy Młodzieżowe Słowo Roku. I jak co roku my, dorośli - boomerzy z ambicją „bycia na czasie” - będziemy rzucać nim na prawo i lewo, udając, że świetnie rozumiemy świat, w którym żyją dzisiejsi nastolatkowie. Ale...
28 listopada 2025
Języki ugrofińskie. Rodzina, która nie lubi small talku
Wyobraźcie sobie wielką rodzinę, w której nikt nie lubi small talku. Gdzie na imieninach u cioci panuje cisza, a goście siedzą bezpieczne trzy metry od siebie. To rodzina języków ugrofińskich. Kuzyni, którzy są trochę osobni ...
19 listopada 2025
Język bez pisma, naród bez granic. Opowieść o Romach
Co to znaczy "być u siebie"? I czy można nigdzie nie czuć się do końca u siebie? O tym, czym jest podwójna tożsamość - dar i obciążenie - bycia Romką w Polsce, opowiada moja gościni, dr Joanna Talewicz, antropolożka i badaczk...
9 listopada 2025
Bądź grzeczny! Czyli jaki?
"Grzeczne dziewczynki idą do nieba, a niegrzeczne tam, gdzie chcą". Znamy to hasło, prawda? Wszyscy je lubimy, bo czujemy w nim bunt i wolność. Ale czy zastanawialiście się kiedyś, dlaczego w ogóle musimy wybierać? Dlaczego, ...
30 października 2025
O zmarłych tylko dobrze. Co nekrologi mówią o nas samych?
"O zmarłych mówi się tylko dobrze albo wcale". To zasada, którą znamy wszyscy. Ale czy kiedykolwiek zastanawialiście się, jak ona działa w praktyce? Jakim językiem naprawdę żegnamy bliskich, znajomych, osoby publiczne? Co w d...
25 października 2025
Wilamowski. Język, który nie umarł
Jest taki język, który brzmi trochę jak niemiecki, trochę jak niderlandzki, a czasem – jak echo polszczyzny. To wilamowski (Wymysiöeryś) – mowa jednego miasteczka na południu Polski, Wilamowic. W 1945 roku w kościele w Wilamo...
18 października 2025
Zapiski na marginesach życia. O czym mówią księgi metrykalne
Na pierwszy rzut oka to tylko daty, nazwiska i rubryki. Ale jeśli przyjrzeć się bliżej — zaczyna się słyszeć język dawnych czasów. W tych zapisach miesza się łacina z polszczyzną, niemiecki z warmińskim, a nieczytelne pismo s...
10 października 2025
Lunfardo. Słowa, które tańczą tango
W tym odcinku zapraszam do tanga! Rozmawiam w nim z dr Joanną Nowak-Michalską o lunfardo - niezwykłej odmianie argentyńskiego słownika, która narodziła się w portowych dzielnicach Rio de la Plata na przełomie XIX i XX wieku ...
7 października 2025
Czytający. Karaimi - opowieść z warstw
Karaimi – lud z Krymu, którego dzieje układają się jak palimpsest. Turkijski język, judaistyczna religia, domy w Polsce i na Litwie. Najmniejsza mniejszość w naszym kraju, a jednocześnie nośnik niezwykle bogatej, wielowarstwo...
1 października 2025
Na kangurach nie rośnie trawa, czyli o filozofii języka
Weźmy takie zdanie: kangur skubie trawę – brzmi sensownie. Ale jeśli powiesz: na kangurze nie rośnie trawa – dziwnie, choć to przecież to prawda? W tym odcinku Łapacza słów z prof. Tadeuszem Ciecierskim rozmawiam o filozofii ...
21 września 2025
Język polski: ile w nim języków?
Jesteś w Polsce, mów po polsku - słyszą nieraz migranci. Tylko... co to znaczy po polsku? Czy Polska jest jednojęzyczna? Na pierwszy rzut oka – tak. Statystyki ze spisu powszechnego mówią jasno: 98% Polaków deklaruje, że w do...
20 września 2025
Afazja. Język za zamkniętymi drzwiami
Afazja to zaburzenie językowe, najczęściej spowodowane udarem mózgu. Ma różne oblicza, czasem objawia się trudnością w mówieniu, problemami z nazywaniem osób, przedmiotów czy miejsc, czasem to kłopoty ze zrozumieniem mowy – ...
13 września 2025
Litewski i łotewski - ostatnie z bałtyckiej rodziny
Czy Władysław Jagiełło potrafił mówić po polsku? A Adam Mickiewicz po litewsku? W nowym odcinku „Łapacza słów” razem z z dr Jowitą Niewulis-Grablunas i dr. Piotrem Grablunasem z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu o...
8 września 2025
Polski wcale nie jest trudniejszy! O talencie językowym i rozwoju dzieci
Czy wiecie, że niemowlęta gaworzą inaczej po polsku niż po japońsku? Od początku „stroją” się do języka, który słyszą. Za to wszystkie dzieci uczą się słów w swoim języku w podobnym tempie, choć bywają języki łatwiejsze i tr...
22 sierpnia 2025
Ogród języków czy jałowa monokultura
Jak to możliwe, że w jednym kraju rozwijały się równolegle dwa języki narodowe? No to witajcie w Łotwie! A szczególnie w Łatgalii, wschodnim regionie j Łotwy. To fascynujące miejsce – pograniczne, wielojęzyczne, wielowyznanio...
11 sierpnia 2025
Tutaj nie dziadurzymy!
Dziadurzenie. Niby troska. Niby ciepło. W praktyce – odbieranie godności. „Obiadek”, „szaliczek”, „Jak się dziś czujemy?” – to język, który pasuje do dzieci, ale używamy go w stosunku do starszych osób. W tym odcinku rozmawia...
6 sierpnia 2025
Czy zwierzęta wiedzą, że nie są ludźmi? Język zwierząt cz. 2
Czy zwierzęta wiedzą, że istnieją? Czy potrafią mówić o nieobecnych? I co właściwie znaczy „rozmawiać”, gdy próbujemy to robić z innym gatunkiem? W drugiej części rozmowy o języku zwierząt razem z kognitywistą prof. Marcinem...
30 lipca 2025
Papuga, głowonóg, człowiek. Czy znajdziemy kiedyś wspólny język? cz.1
W tym odcinku rozmawiam z kognitywistą, filozofem umysłu, badaczem komunikacji międzygatunkowej i praktykiem w dziedzinie dobrostanu zwierząt prof. Marcinem Urbaniakiem. Opowiada o języku pszczół, żartach papug, echolokacji n...
21 lipca 2025
Językotworzenie: jak słowa tworzą nowe światy
Jak wygląda językotwórstwo od kuchni? Opowiada Jan van Steenbergen, niderlandzki lingwista, tłumacz i twórca języków sztucznych. Pasjonata języka polskiego. Rozmawiamy o tym, jak z dziecięcej zabawy można dojść do prajęzyków,...